Bài giảng Kinh tế vĩ mô - Chương 4: Tổng cầu và mô hình số nhân cơ bản
Tổng quan về mô hình số nhân cơ bản
Mô hình số nhân cơ bản tập trung phân tích mối quan hệ
giữa tổng cầu và sản lượng của nền kinh tế trong ngắn
hạn
Nền kinh tế vận động trong mối tương quan của tổng
cung và tổng cầu. Chương này tập trung vào tìm hiểu sự
vận động của nền kinh tế dưới góc độ cầu
Bắt đầu bằng mô hình có sản lượng dưới mức tiềm
năng. Các yếu tố sản xuất chưa được sử dụng hết, tổng
sản phẩm do cầu quyết định, chưa đề cập đến cung.
=> Tập trung phân tích cầu, các yếu tố tác động đến cầu
qua đó gây biến động sản lượng.
Tổng cầu bao gồm
Chi tiêu cho tiêu dùng C
Chi tiêu cho đầu tư đã được kế hoạch I
Chi tiêu của chính phủ G
Xuất khẩu ròng NX
Yad = C+ I + G+ NX
ở điều kiện cân bằng sản lượng sản xuất ra bằng
sản lượng được yêu cầu
Y = Yad
Mô hình số nhân cơ bản tập trung phân tích mối quan hệ
giữa tổng cầu và sản lượng của nền kinh tế trong ngắn
hạn
Nền kinh tế vận động trong mối tương quan của tổng
cung và tổng cầu. Chương này tập trung vào tìm hiểu sự
vận động của nền kinh tế dưới góc độ cầu
Bắt đầu bằng mô hình có sản lượng dưới mức tiềm
năng. Các yếu tố sản xuất chưa được sử dụng hết, tổng
sản phẩm do cầu quyết định, chưa đề cập đến cung.
=> Tập trung phân tích cầu, các yếu tố tác động đến cầu
qua đó gây biến động sản lượng.
Tổng cầu bao gồm
Chi tiêu cho tiêu dùng C
Chi tiêu cho đầu tư đã được kế hoạch I
Chi tiêu của chính phủ G
Xuất khẩu ròng NX
Yad = C+ I + G+ NX
ở điều kiện cân bằng sản lượng sản xuất ra bằng
sản lượng được yêu cầu
Y = Yad
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Kinh tế vĩ mô - Chương 4: Tổng cầu và mô hình số nhân cơ bản", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.
File đính kèm:
bai_giang_kinh_te_vi_mo_chuong_4_tong_cau_va_mo_hinh_so_nhan.pdf
Nội dung text: Bài giảng Kinh tế vĩ mô - Chương 4: Tổng cầu và mô hình số nhân cơ bản
- 4.2.3 Chi tiêu đầu tư Các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư kế hoạch Môi trường đầu tư Dự tính về tương lai Lãi suất Chính sách kinh tế của chính phủ Sản lượng 11
- 4.2.3 Chi tiêu đầu tư Xét ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư Sản lượng tăng => Doanh thu tăng => nhu cầu đầu tư tăng=> nguyên tắc gia tốc: biến động đầu tư chủ yếu do biến động sản lượng quyết định. Chi phí sử dụng vốn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc đầu tư: lãi suất tăng=> nhu cầu đầu tư giảm và nhu cầu gửi tiền tiết kiệm hưởng lãi tăng. Dự kiến về tương lai sáng sủa => nhu cầu đầu tư tăng và ngược lại. Các số liệu về đầu tư đều là các số liệu dự tính, do đó phụ thuộc nhiều về cách nhìn nhận chủ quan, đánh giá tương lai Chính sách kinh tế của chính phủ cũng là một yếu tố ảnh hưởng. Có thể ảnh hưởng tích cực hoặc ngược lại ảnh hưởng thu hẹp 12
- 4.2.3 Chi tiêu đầu tư Trong mô hình đơn giản I chỉ phụ thuộc vào sản lượng. Các biến khác có thể ảnh hưởng ( chi phí vốn, chính sách, dự tính được coi là biến độc lập Bước 1 : coi đầu tư độc lập với thu nhập. Đầu tư là biến ngoại sinh. Ta có đồ thị sau I Y 13
- 4.2.4 Sản lượng cân bằng Trong mô hình đơn giản I độc lập với Y nếu C= 100 + 0.8 Y và I = 200 với mọi Y Tổng hợp lại : Y ad = C+ I = 300 + 0.8Y ta có đồ thị sau: Y ad = C+ I = 300 + 0.8 Y 300 C= 100+ 0.8 Y 100 Y 14
- 4.2.4 Sản lượng cân bằng Sản lượng cân bằng được xác định dựa trên các nguyên tắc: Y Sản lượng kinh tế do cầu quyết định Dù còn khả năng chỉ sản xuất nếu bán được=> sản xuất = cầu => đường phân giác góc vuông 1. Y= Yad Tổng hợp : Yad = C+ I = 300 + 0.8Y và Y= Yad 15
- 4.2.4 Sản lượng cân bằng 300 E 100 Y 1500 16
- 4.2.4 Sản lượng cân bằng Chuyển động về điểm cân bằng Nếu sản xuất 1600 cầu là 1580 => dư cung=> người sản xuất phải chi thêm cho hàng tồn kho không mong muốn 20. Các hãng giảm sản xuất 20, thu nhập giảm , C giảm qua nhiều bước sẽ trở về cân bằng. 300 E 100 1580 Y 1500 1600 17
- 4.2.4 Sản lượng cân bằng Chuyển động về điểm cân bằng Y giảm 20=> C = 100 + 0.8 Y = -16 ∆ Y = -16 => ∆ C = 0.8*∆ Y = -12.8 ta có khi n tiến tới vô cùng ta có ∆ Y = 20/ (1-0.8) = -100 do đó sản lượng 1600 trở về sản lượng cân bằng 1500 Tương tự khi cung nhỏ hơn cầu. Làm ví dụ trở về cân bằng nếu sản lượng là 1400 18
- 4.2.5 Số nhân đầu tư và số nhân chi tiêu Thay đổi sản lượng theo chi tiêu đầu tư có kế hoạch I tăng từ 200 lên 300 (∆ I = 100) Y ad = C+ Io = 400 + 0.8 Y Lúc này Y = Yad = 2000 ∆ Y= 500 tỷ lệ ∆ Y/ ∆ I : 1 đồng đầu tư tăng thêm đem lại gia tăng 5 đồng ∆ Y trong GDP. Chính là số nhân đầu tư. Trong ví dụ này số nhân đầu tư là 5. 19
- 4.2.5 Số nhân đầu tư và số nhân chi tiêu Khi I tăng từ 200 lên 300 (∆ I = 100) Tăng Y lên 100 => C tăng 0.8 Y = 80 ∆ C= 80 => Y tăng 80=> ∆ C= 0.8 *80 = 64 sau n bước ta có ∆ Y = 100+ 0.8* 100 + 0.82 * 100 + = 100 * (1-0.8n)/(1-0.8) khi n tiến tới vô cùng = 100/ 1-0.8= 500 tổng quát ∆ Y = ∆ I / (1-mpc) 20
- 4.2.5 Số nhân đầu tư và số nhân chi tiêu Ảnh hưởng của chi tiêu tiêu dùng tự định đến Y cũng tương tự Gọi chi tiêu tiêu dùng tự định A = Co + I ta có : ∆ Y = ∆ A / (1-mpc) trong đó 1/ (1-mpc) = k chính là số nhân chi tiêu Số nhân chi tiêu càng lớn thị ảnh hưởng của chi tiêu tự định đến Y càng lớn 21
- 4.2.5 Số nhân đầu tư và số nhân chi tiêu Số nhân chi tiêu cho biết sản lượng thay đổi bao nhiêu khi các đại lượng độc lập với Y thay đổi 1 đơn vị. mpc 1; do đó những thay đổi trong A (ví dụ C0; I ) được khuếch đại lên nhiều lần. Ví dụ MPC là 0.8 hệ số khuyêch đại sẽ là 5. nếu MPC là 0.6, hệ số khuyêch đại sẽ là 2.5. 22
- 4.2.5 Số nhân đầu tư và số nhân chi tiêu ∆ A= ∆ Y ad ∆ Y = k* ∆ Y ad Y 1500 2000 23
- 4.3 Xác định sản lượng dựa trên nguyên tắc tiết kiệm bằng đầu tư theo kế hoạch Giả định Y= C+ I = C+S hay I S ( tiết kiệm = đầu tư theo kế hoạch) Nếu C = 100 + 0.8 Y => I = -100 +0.2 Y = 200 ta có : Y = 1500 200 I 1500 -100 Y 24
- 4.4 Sản lượng trường hợp có sự tham gia của chính phủ Chính phủ tham gia dòng luân chuyển theo hai kênh : thu thuế ròng NT và chi tiêu G Trong ngắn hạn thường chi tiêu chính phủ G không phụ thuộc thu nhập. Tức là, G không phụ thuộc Y Ta có Yad = C+ I + G = Co + mpc*Y + I + G Trong trường hợp G không phụ thuộc Y, có G tham gia sẽ làm dịch chuyển đường tổng cầu, đường tổng cầu có G dịch chuyển lên trên xem hình. 25
- 4.4.1 Ảnh hưởng chi tiêu chính phủ đến sản lượng Phương án cơ sở Yad= 300+ 0.8 Y =>Y =1500 Khi có G = 500 ; Yad= 800+ 0.8 Y =>Y =4000 ∆ Y = 4000 – 1500 =2500 = 500/(1-mpc). Gia tăng Y bằng gia tăng tổng cầu ban đầu nhân với k Ảnh hưởng của G cũng tương tự các ảnh hưởng các yếu tố khác như I, C0 Tức là qua số nhân chi tiêu, sự thay đổi của G được khuếch đại lên theo hệ số k (k=1/(1-mpc)). Cụ thể ở đây k=5 26
- 4.4.1 Ảnh hưởng chi tiêu chính phủ đến sản lượng ∆ G= 500 ∆ Y = k* ∆ Y ad Y 1500 4000 ∆ Y = 2500 27
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng TH 1: Giả định là thuế ròng là một đại lượng ngoại sinh, không phụ thuộc thu nhập. Thuế không ảnh hưởng trực tiếp đến tổng cầu mà gián tiếp. Thuế tăng => tiêu dùng khả dụng Yd giảm=> tiêu dùng C giảm => tổng cầu giảm=> Y giảm. Nhà nước đánh thuế trực thu Td và cấp các khoản thanh toán chuyển nhượng Tr. Ta có: NT=Td-Tr. (chưa xét đến thuế gián thu) 28
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng Thu nhập quốc dân gồm hai phần: thu nhập khả dụng của các hộ gia đình và thuế ròng. Khi có thuế ta có hàm tiêu dùng mới như sau: C= Co +mpc*Yd C= Co +mpc*(Y-NT) Khi thuế tăng (hoặc giảm) một khoản là ∆ NT, tiêu dùng giảm (hoặc tăng) một khoản là ∆ Y: ∆ C = -mpc* ∆ NT ∆ Y= -mpc* ∆ NT*k. Giả sử G = 500, Y = 4000.(nghĩa là ∆Ydo ∆G là 2500) 29
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng Nhà nước thu thuế đúng bằng mức chi tiêu nghĩa là NT= 500. Khi đó ∆ C = -mpc* ∆ NT= -400 ∆ Y= -mpc* ∆ NT*k.= -400*5 =- 2000 xét đồng thời cả hai yếu tố có cả G và thuế sẽ là +2500 và -2000 do đó Y mới sẽ là 500. nghĩa là ∆ Y= ∆ NT = ∆ G xem hình 30
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng Khi có thuế và chi tiêu chính phủ ta có: ad Y0 = Co +mpc*(Y-NTo)+I+Go (1) Giả định ∆ G = ∆ NT ad Y1 = Co +mpc*(Y-NTo- ∆ NT)+I+Go+ ∆ G = Co +mpc*(Y-NTo)+I+Go+ ∆ G*(1-mpc) (2) So sánh (1) và (2) ad ad ad ∆Y = Y1 – Y0 = ∆ G*(1-mpc) ∆Y= ∆ G*(1-mpc) /(1-mpc) = ∆ G = ∆ NT trong ví dụ này ta có ∆Y= 500 (từ 1500 lên 2000) 31
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng 800 400 300 2000 Y 1500 4000 32
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng TH2: Khi cho thuế dưới dạng thuế suất ta có: Yd = Y-NT = Y- tY = (1-t)Y C= Co+mpc*Yd = Co+mpc*(1-t)*Y Ta gọi mpc’ = mpc*(1-t) khuynh hướng tiêu dùng biên từ thu nhập quốc dân. Mpc’ là số nhân chi tiêu khi nền kinh tế có sự tham giả của chính phủ. Mpc chính xác hơn. Vì thuế suất nhỏ hơn 1 nên mpc’ < mpc. Trong trường hợp có thuế, hệ số khuếch đại các đại lượng độc lập với Y như I, G,C0 sẽ trở nên nhỏ hơn. 33
- 4.4.2 Ảnh hưởng thuế đến sản lượng 800 ad Y5 300 2000 Y 1500 4000 34
- 4.4.3 Ngân sách và cân bằng ngân sách Ngân sách và bảng kế hoạch thu chi của chính phủ trong một thời kỳ nhất định thường là một năm. Chính phủ thu thuế ròng NT và chi G. Thuế tỷ lệ với thu nhập, G độc lập với sản xuất. NT, G NT Thặng dư G Thâm hụt Y Y0 35
- 4.5 Xác định sản lượng trong nền kinh tế mở Trong ngắn hạn, xuất khẩu phụ thuộc khả năng tiêu thụ ở nước ngoài, tức là nó chỉ phụ thuộc GDP của nước nhập khẩu, trong khí nó độc lập với thu nhập của nước xuất khẩu. Ngược lại, lượng nhập khẩu phụ thuộc sản lượng. Thu nhập tăng, chi tiêu tăng, nhập khẩu sẽ tăng. 36
- 4.5 Xác định sản lượng trong nền kinh tế mở Y ad 1000 6 ad Y7 800 2000 2500 Y 37
- 4.5.1 ảnh hưởng của xuất nhập khẩu đến Y Tỷ lệ chi tiêu tăng thêm để mua hàng nhập khẩu từ mỗi đơn vị gia tăng thu nhập gọi là mpm marginal propensity to import – tỷ lệ nhập khẩu biên M= mpm*Y Yad = C+ I +G+ X-M = Co + mpc*(1-t)*Y + I+ G+ X-mpm*Y = Co + I+ G+ X + (mpc*(1-t) – mpm)*Y X ảnh hưởng đến Y tương tự như ảnh hưởng của C0, I hay G đếnY 38
- 4.5.1 ảnh hưởng của xuất nhập khẩu đến Y Đưa nhập khẩu vào tổng cầu làm thay đổi hệ số góc của dường tổng cầu. ad Y5 = C+I+G= 800+ 0.6Y Đưa thêm giá trị xuất khẩu X=200 vào ad ta có:Y6 = 1000+ 0.6Y => Y6 =2500 Đưa thêm giá trị nhập khẩu M=0.1Y vào ad ta có:Y7 = 1000+ 0.6Y- 0.1Y=> Y7 =2000 39
- 4.5.2 Cán cân thương mại Trong hình vẽ dưới đây, xuất khẩu không phụ thuộc vào sản lượng, do đó, X song song với thu nhập. Đường nhập khẩu có hệ số góc mpm Giao hai đường là điểm cân bằng nơi X=M, ứng với Yo Với Y Yo, nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu, thâm hụt thương mại quốc tế. Xem hình => 40
- 4.5.2 Cán cân thương mại X, M M Thâm hụt X Thặng dư Y Y0 41
- 4.5.2 Cán cân thương mại Số nhân chi tiêu mới 1/(1- mpc(1-t)+mpm) 42
- 4.6 Các yếu tố tác động đến tổng cầu Yếu tố Thay đổi yếu tố thành phần Tác động đến tổng cầu ad ∆C0 ∆A= ∆C0 Dịch chuyển đường ∆Y =∆A ∆I ∆A= ∆I Dịch chuyển đường ∆Yad =∆A ∆G ∆A= ∆G Dịch chuyển đường ∆Yad =∆A ∆NT ∆C= mpc*∆NT Dịch chuyển đường ∆Yad =∆C ∆t Hệ số góc mới :mpc(1-t-∆t) Tổng cầu quay xuống nếu ∆t >0 ad ∆X ∆A= ∆C0 Dịch chuyển đường ∆Y =∆A ∆mpm Hệ số góc mới :mpc(1-t) Tổng cầu quay xuống nếu +mpm+∆mpm ∆mpm >0 43
- 4.7 Độ dốc của đường tổng cầu và số nhân chi tiêu Trong nền kinh tế giản đơn, độ dốc đường tổng cầu do độ dốc của hàm tiêu dùng quy định tg =mpc Trong nền kinh tế đóng cửa, độ dốc đường tổng cầu thay đổi : tg =mpc (1-t). 0<t<1 nên hệ số góc đường tổng cầu giảm, đường tổng cầu quay xung quanh điểm tiêu dùng tự định A xuống phía dưới. 44
- 4.7.2 Hệ số góc và số nhân chi tiêu Trong hình ta có tg = CD/AD= (BD-BC)/AD Mặt khác ta có BC= ∆Yad, BA=AD = ∆Y (tam giác ABD là tam giác vuông cân) Như vậy tg = (∆Y - ∆Yad)/ ∆Y=1- ∆Yad/ ∆Y ∆Y= ∆Yad/(1- tg ) = ∆Yad/(1- hệ số góc của đường tổng cầu) 45
- 4.7.2 Hệ số góc và số nhân chi tiêu Hay: ∆ Y=∆Yad/(1- hệ số góc của đường tổng cầu) Số nhân chi tiêu k là: k= 1/(1- hệ số góc của tổng cầu) B C ∆Yad Góc A D ∆Y Y 46
- 4.7.2 Hệ số góc và số nhân chi tiêu Kinh tế Hệ số góc Số nhân chi tiêu Giản đơn mpc 1 1 mpc Kinh tế đóng cửa mpc(1-t) 1 1 mpc(1 t) 1 Kinh tế mở cửa mpc(1-t)-mpm 1 mpc(1 t) mpm 47
- 4.7.2 Hệ số góc và số nhân chi tiêu Kgđ > kđ>km. Trong nền kinh tế giản đơn, hệ số k (số nhân chi tiêu) khá lớn. Trong nền kinh tế có chính phủ, hoặc mở cửa hệ số nhân chi tiêu k giảm do một phần thu nhập tăng lên dành nộp thuế, một phần để mua hàng hóa nhập khẩu, tác động lan truyền yếu hơn và số nhân giảm. Vài trò của chính phủ trong điều tiết: kinh tế đi xuống, cầu giảm, C, thấp, I thấp. Chính phủ phải: tăng G, kích cầu; giảm thuế, kích cầu 48
- 4.8 Tác động của chính sách kinh tế trong mô hình số nhân cơ bản Tác động của chính sách tài chính Thay đổi chi tiêu của chính phủ ∆Y = ∆Yad *k = ∆G* k Giảm thuế, tăng thu nhập khả dụng Yad, tăng chi tiêu của hộ gia đình C=> làm tăng cầu và sản lượng Sử dụng chính sách tài chính (thay đổi G, thuế) trong điều kiện Y<Yn để thay đổi sản lượng Chính sách tài chính có thể sử dụng hiệu quả do tác động của số nhân 49
- 4.8.2 Tác động của chính sách xuất nhập khẩu Tác động của xuất khẩu ∆Y = ∆Yad *k = ∆X* k Tác động của nhập khẩu Tỷ lệ nhập khẩu biên (mpm) giảm, k tăng đường tổng cầu quay lên phía trên, xung quanh điểm mức chỉ tiêu tự định, sản lượng cân bằng tăng. Nhập khẩu giảm, sản xuất trong nước tăng và sản lượng tăng (trong điều kiện Y<Yn) 50
- Câu hỏi ôn tập 1. Cơ sở xây dựng mô hình số nhân cơ bản? 2. Đặc điểm của tiêu dùng và đầu tư? Hàm số tiêu dùng và hàm đầu tư trong quan hệ với thu nhập? 3. Nguyên tắc xác định sản lượng cân bằng trong mô hình số nhân cơ bản? 4. Quan hệ giữa tiêu dùng, đầu tư với thu nhập và phương pháp xác định sản lượng dựa trên nguyên tắc đầu tư bằng tiết kiệm? 5. Bản chất của của số nhân chi tiêu 51
- Câu hỏi ôn tập 6. Tổng cầu trong nền kinh tế giản đơn, kinh tế đóng và kinh tế mở? 7. Tác động của các yếu tố đến tổng cầu và thông qua tổng cầu đén sản lượng 8. Độ dốc của đường tổng cầu và các số nhân chi tiêu? 9. Tác động của các chính sách tài chính, xuất nhập khẩu trong mô hình số nhân cơ bản 52